Vitam├şn D: ─îo je to a ak├ę s├║ jeho benefity?

Vitam├şn D patr├ş medzi lipofiln├ę vitam├şny. Ide teda o vitam├şn rozpustn├Ż v tukoch. Za norm├ílnych okolnost├ş sa tvor├ş v ko┼żi p├┤soben├şm UVB ┼żiarenia z provitam├şnu. Ke─Ć┼że si ho telo vytv├íra samo, pova┼żuje sa sk├┤r za horm├│n ako vitam├şn. Ak├ę v├Żhody v├ím prinesie jeho u┼ż├şvanie?

─îo je to vitam├şn D?

To, ─Źo naz├Żvame vitam├şn D, je v skuto─Źnosti skupina zl├║─Źen├şn, ktorej hlavn├Żmi predstavite─żmi s├║ vitam├şny D2 a D3. Obe tieto molekuly musia by┼ą v organizme ÔÇ×aktivovan├ęÔÇť a nep├┤sobia okam┼żite. Ak├ę s├║ medzi nimi rozdiely?

Vitam├şn D2 (ergokalciferol)

Prirodzene sa nach├ídza v hub├ích rast├║cich na slnku a v obohaten├Żch potravin├ích. Syntetick├Ż vitam├şn D2 vo v├Ż┼żivov├Żch doplnkoch sa z├şskava z kvasiniek. Pr├íve preto si ho ob─ż├║bili najm├Ą vegetari├íni a veg├íni. Jeho ├║─Źinnos┼ą a vyu┼żite─żnos┼ą je v┼íak asi o 1/3 ni┼ż┼íia.

D3 (cholekalciferol)

Ide o ┼żivo─Ź├ş┼íny vitam├şn, ktor├ęho zdrojom s├║ tu─Źn├ę ryby, ako napr├şklad treska, tre┼í─Źia pe─Źe┼ł, sardinky, makrela alebo losos. N├íjdeme ho aj v rybom oleji, krevet├ích, ustriciach, hov├Ądzej pe─Źeni, vaje─Źn├Żch ┼ż─║tkoch (od sliepok chovan├Żch vo vo─żnom v├Żbehu), masle, mlieku a ostatn├Żch mlie─Źnych v├Żrobkoch.

V pe─Źeni sa pomocou enz├Żmu obe formy vitam├şnu D metabolizuj├║ na neakt├şvnu formu ÔÇô kalcidiol. Kalcidiol sa meria z krvi, ke─Ć sa stanovuje jeho hladina. N├ísledne sa v obli─Źk├ích men├ş na kalcitriol ÔÇô akt├şvnu formu vitam├şnu D, ktor├Ż ovplyv┼łuje r├┤zne procesy v organizme v z├ívislosti od toho, kde a na ak├ę receptory sa via┼że.

Benefity, ktor├ę ocen├ş va┼íe telo

Vitam├şn D m├í viacero d├┤le┼żit├Żch funkci├ş v organizme ─Źloveka. V prvom rade prispieva k udr┼żaniu norm├ílnej hladiny v├ípnika v krvi. Nedostatok vitam├şnu D postihuje najm├Ą kosti a zuby. U det├ş sp├┤sobuje krivicu, ktor├í sa vyzna─Źuje slab├Żmi a zdeformovan├Żmi kos┼ąami.

U mlad├Żch ─żud├ş a dospel├Żch m├┤┼że nedostatok vitam├şnu D vyvola┼ą osteomal├íciu ÔÇô poruchu, ktor├í sp├┤sobuje krehk├ę kosti a svalov├║ slabos┼ą.

Jeho n├şzka hladina s├║vis├ş najm├Ą u star┼í├şch ─żud├ş s osteopor├│zou, ktor├í vyvol├íva nerovnov├íhu v metabolizme kost├ş a zv├Ż┼íen├ę riziko zlomen├şn.

Vedeck├ę d├┤kazy tie┼ż uk├ízali, ┼że vitam├şn D prispieva k spr├ívnemu fungovaniu imunitn├ęho syst├ęmu, ─Źo m├┤┼że by┼ą prospe┼ín├ę aj po─Źas pand├ęmie Covid-19.

Ako doplni┼ą vitam├şn D?

Vitam├şn D sa d├í prirodzene doplni┼ą prostredn├şctvom v├Ż┼żivy, najm├Ą konzum├íciou r├Żb, pe─Źene, vaje─Źn├ęho ┼ż─║tka alebo u┼ż├şvan├şm ┼ípecifick├Żch v├Ż┼żivov├Żch doplnkov.

 

Pou┼żit├í literat├║ra:

HOR├üK, P.: Vitam├şn D a jeho role v l├ę─Źb─Ť osteopor├│zy.┬á New EU Magazine of Medicine, 2017/2018;10(4), s. 31 ÔÇô 39.

JACKULIAK, P., PAYER, J. : V├Żznam vitam├şnu D v diabetol├│gii.┬áVia practica, 2012;9(5), s. 201 ÔÇô 204.

KO┼áTURIAK, R., ┼áKERE┼çOV├ü, M., KLIKOV├ü, K. et al.: Polymorfizmy g├ęnu Gc a ich vplyv na koncentr├ície vitam├şnu D a vybran├ę laborat├│rne parametre u na┼íich pacientov. Alergie. 2017. 4: 233-242

JOLLIFFE, D. A., CAMARGO, C. A. Jr, SLUYTER, J. D. et al.: Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: a systematic review and meta-analysis of aggregate data from randomised controlled trials. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021 May; 9(5): 276-292.

LORENZEN, M., BOISEN, I.M., MORTENSEN, L.J. et al.: Reproductive endocrinology of vitamin D. Mol Cell Endocrinol, 2017; 453(3), s. 103 ÔÇô 112.

TRIPKOVIC, L., LAMBERT, H., HART, K et al.: Comparison of vitamin D2 and vitamin D3 supplementation in raising serum 25-hydroxyvitamin D status: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2012 Jun;95(6):1357-64.