Kosti starn├║ spolu s nami. Je vitam├şn D ─Źarovn├Żm vitam├şnom na kosti a k─║by?

Zamysleli ste sa niekedy nad takou samozrejmos┼ąou ako s├║ ─żudsk├ę kosti? Nie s├║ len ne┼żiv├Żmi vecami, s ktor├Żmi zomrieme tak, ako sme sa narodili. Vyv├şjaj├║ sa, starn├║ a tie┼ż s nami pre┼ż├şvaj├║ na┼íe turbulentn├ę obdobia. Spomal├ş vitam├şn D ich starnutie?

Zlo┼żenie a stavba kost├ş

Za─Źnime v┼íak pekne od Adama. Kostn├ę tkanivo sa sklad├í z nieko─żk├Żch prvkov. Z├íkladom je kostn├í matrica tvoren├í preva┼żne kolag├ęnom, ktor├Ż umo┼ż┼łuje kostiam by┼ą elastick├ę a pevn├ę. Potom je tu bunkov├í zlo┼żka, ktor├║ predstavuj├║ tri typy buniek:

  • osteoblasty ÔÇô produkuj├║ kostn├ę tkanivo a s├║ nevyhnutn├ę pre proces mineraliz├ície kost├ş, t.j. fix├íciu miner├ílov v kostnej matrici,
  • osteoklasty ÔÇô s├║ zodpovedn├ę za de┼ítrukciu a resorpciu (vstreb├ívanie) kostn├ęho tkaniva,
  • osteocyty ÔÇô podie─żaj├║ sa na prestavbe kost├ş v reakcii na podnety r├┤zneho druhu.

Kostn├ę tkanivo m├í tie┼ż miner├ílnu zlo┼żku. Najm├Ą v─Ćaka obsahu fosforu a v├ípnika je obzvl├í┼í┼ą tvrd├ę a odoln├ę. ┼átrukt├║ra kost├ş je tvoren├í z kompaktnej vonkaj┼íej ─Źasti a hubovitej vn├║tornej ─Źasti┬á (v─Ćaka nej s├║ ─żah┼íie, pru┼żnej┼íie a menej krehk├ę). Kosti s├║ pokryt├ę tenkou ochranou membr├ínou, v ktorej s├║ umiestnen├ę nervy citliv├ę na boles┼ą.

Stavba kosti

Po─Źas ┼żivota sa menia a vyv├şjaj├║

D├┤le┼żitou charakteristikou kostn├ęho tkaniva je jeho tendencia neust├íle sa meni┼ą a opravova┼ą v procese zn├ímom ako kostn├í remodel├ícia. Star┼íie tkanivo je zni─Źen├ę a odstr├ínen├ę (resorpcia) a postupne nahraden├ę nov├Żm tkanivom (osteogen├ęza).

U det├ş, dospievaj├║cich a mlad├Żch ─żud├ş pribli┼żne do 20 rokov sa po─Źas rastovej f├ízy kosti zv├Ą─Ź┼íuj├║ a spev┼łuj├║. V tomto obdob├ş prevl├ída tvorba nov├ęho kostn├ęho tkaniva nad resorpciou. Po─Źas nasleduj├║cich 5 a┼ż 10 rokov nast├íva f├íza konsolid├ície, v ktorej sa dosiahne vrchol kostnej hmoty. Za norm├ílnych podmienok proces remodel├ície pravidelne pokra─Źuje pribli┼żne do veku 65 rokov u mu┼żov a menopauzy u ┼żien.

Vo vy┼í┼íom veku sa prestavba st├íva ─Źoraz menej efekt├şvnou a resorpcia m├í prednos┼ą pred tvorbou nov├ęho kostn├ęho tkaniva. V kostiach sa zni┼żuje koncentr├ícia miner├ílov a kostn├í hmota sa zni┼żuje. Ak je strata obsahu miner├ílov v kostiach pr├şli┼í ve─żk├í, doch├ídza k osteopor├│ze. Pr├íve t├í sp├┤sobuje, ┼że s├║ kosti slab├ę a krehk├ę, ─Ź├şm sa zvy┼íuje riziko zlomen├şn.

Vitam├şn D ako v├Ż┼żivov├Ż doplnok na k─║by i kosti

V┼íeobecne ozna─Źujeme pojmom vitam├şn D skupinu molek├║l, ktor├ę zohr├ívaj├║ z├ísadn├║ ├║lohu v zdrav├ş organizmu. Pom├íhaj├║ udr┼żiava┼ą norm├ílnu hladinu v├ípnika v krvi. Prispievaj├║ k ─Źrevnej absorpcii v├ípnika a fosforu, ktor├ę spolu s vitam├şnom D pom├íhaj├║ udr┼żiava┼ą norm├ílne kosti a zuby.

Okrem toho, ┼że sa podie─ża na fyziologick├Żch procesoch regul├ície a udr┼żiavania kostn├ęho tkaniva, vitam├şn D vstupuje do hry v nieko─żk├Żch biologick├Żch funkci├ích, ako je napr. spr├ívne fungovanie imunitn├ęho syst├ęmu.

Rednutie kosti

Vitam├şn D2 alebo vitam├şn D3 ? Ak├Ż je medzi nimi rozdiel ?┬á

Hlavn├Żmi formami tohto vitam├şnu s├║ vitam├şn D2 (nach├ídza sa najm├Ą v hub├ích) a vitam├şn D3 (dostupn├Ż v potravin├ích ┼żivo─Ź├ş┼íneho p├┤vodu), ktor├Ż je ├║─Źinnej┼íou formou.

Vitam├şn D sa syntetizuje v ko┼żi pod vplyvom slne─Źn├ęho ┼żiarenia. Slne─Źn├ę l├║─Źe v skuto─Źnosti sp├║┼í┼ąaj├║ chemick├║ reakciu, ktor├í premie┼ła prekurzor pr├ştomn├Ż v ko┼żn├Żch bunk├ích na vitam├şn D. Vitam├şn D, produkovan├Ż t├Żmto procesom nie je akt├şvny, a preto nem├┤┼że uplatni┼ą svoj biologick├Ż ├║─Źinok. Krvn├Żm rie─Źiskom je transportovan├Ż ┼ípecifick├Żmi prote├şnmi najsk├┤r do pe─Źene. Potom smeruje do obli─Źiek, kde sa aktivuje p├┤soben├şm enz├Żmov. Biologicky akt├şvna forma je schopn├í viaza┼ą sa na ┼ípecifick├ę receptory na povrchu buniek v r├┤znych tkaniv├ích a org├ínoch. Takto p├┤sob├ş ako horm├│n a reguluje r├┤zne biologick├ę funkcie.

Prejavy nadbytku a nedostatku vitam├şnu D

V pr├şpade nedostatku vitam├şnu D (hypovitamin├│zy) telo absorbuje menej v├ípnika a fosforu. To m├┤┼że by┼ą nedostato─Źn├ę na udr┼żanie zdrav├Żch kost├ş, ─Ź├şm sa zvy┼íuje riziko ich por├║ch. Nedostatok vitam├şnu D m├í za n├ísledok aj zn├ş┼żen├║ koncentr├íciu v├ípnika v krvi.

Opa─Źn├í situ├ícia, teda nadbytok vitam├şnu D, je pomerne zriedkav├í. Je ┼ąa┼żk├ę prija┼ą nadmern├ę mno┼żstvo zo stravy, preto┼że potraviny vo v┼íeobecnosti obsahuj├║ mal├ę mno┼żstv├í. Treba v┼íak d├íva┼ą pozor na d├ívkovanie doplnkov. Nadbytok vitam├şnu D m├┤┼że sp├┤sobi┼ą pr├şznaky intoxik├ície, ako je vracanie, hna─Źka, kontrakcie a bolesti svalov.

Ako sa tvor├ş vitam├şn D

Ako u┼ż bolo spomenut├ę, vitam├şn D3 sa v poko┼żke tvor├ş p├┤soben├şm slne─Źn├ęho ┼żiarenia.No napr├şklad star┼í├ş ─żudia, dlhodobo hospitalizovan├ş pacienti, ─żudia s ve─żmi tmavou poko┼żkou ─Źi obyvatelia domovov d├┤chodcov a vo v┼íeobecnosti v┼íetci, ktor├ş nemaj├║ mo┼żnos┼ą tr├ívi┼ą ─Źas vonku, s├║ vystaven├ş v├Ą─Ź┼íiemu riziku nedostatku vitam├şnu D.

Napokon, niektor├ę poruchy pe─Źene a obli─Źiek m├┤┼żu interferova┼ą s premenou vitam├şnu D na jeho akt├şvnu formu, zatia─ż ─Źo niektor├ę chronick├ę ochorenia, ako je cystick├í fibr├│za, celiakia a Crohnova choroba, m├┤┼żu jeho vstreb├ívanie zni┼żova┼ą.

Potreba vitam├şnu D u ┼żien

Pre ┼żeny je pr├şjem v├ípnika a vitam├şnu D d├┤le┼żit├Ż pre zdravie kost├ş. Dvojn├ísobne to plat├ş v ur─Źit├Żch f├ízach ┼żivota, napr├şklad po─Źas menopauzy, kedy m├┤┼żu by┼ą ┼żeny vystaven├ę zv├Ż┼íen├ęmu riziku zlomen├şn. V├Żskyt zlomen├şn v d├┤sledku krehkosti kost├ş sa v skuto─Źnosti zvy┼íuje s vekom ÔÇô av┼íak viac u ┼żien, ako u mu┼żov.

Ako doplni┼ą vitam├şn D zo stravy

Potravinov├ę zdroje vitam├şnu D:┬á

  • ryb├ş tuk (najm├Ą olej z tres─Źej pe─Źene ÔÇô hlavn├Ż zdroj vitam├şnu D3), ale aj pe─Źe┼ł, losos a in├ę rybie produkty, ako je makrela, ├║hor, sle─Ć a sardinka
  • vaje─Źn├Ż ┼ż─║tok
  • mlieko a mlie─Źne produkty
  • huby (najm├Ą vitam├şn D2)

Ak sa nejedn├í o obohaten├ę potraviny s pridan├Żm vitam├şnom D, tak mlieko a mlie─Źne v├Żrobky ho obsahuj├║ len m├ílo.

Ako vidie┼ą, potraviny obsahuj├║ce vitam├şn D s├║ najm├Ą ┼żivo─Ź├ş┼íneho p├┤vodu, tak┼że napr├şklad pre veg├ínov nie s├║ alternat├şvou. Tam ale m├┤┼żeme zaradi┼ą v├Ż┼żivov├ę doplnky. M├┤┼żu obsahova┼ą r├┤zne d├ívky vitam├şnu D, pri─Źom za ÔÇ×zlat├Ż ┼ítandardÔÇť sa pova┼żuje d├ívka 2000 IU. Obsahuje ju aj Vitamin D3 vo forme r├Żchlo rozpustn├ęho filmu, ktor├Ż sa v┬á├║stach rozpust├ş za p├ír sek├║nd. Nie je potrebn├ę zap├şja┼ą ho vodou a┬ápredstavuje vynikaj├║ce rie┼íenie pre ka┼żd├ęho, kto m├í probl├ęm s preh─║tan├şm tabliet alebo kaps├║l.┬á

stavba kosti

Vedeli ste ┼że?

Vedeli ste ┼że, ke─Ć u┼żijete tabletu alebo pevn├║ kapsulu, tak podstatn├║ ─Źas┼ą podanej ├║─Źinnej zlo┼żky va┼íe telo nevyu┼żije? M├┤┼że za to prechod d├ívkovej formy cez tr├íviacu s├║stavu a┬átzv. prv├Ż prechod pe─Źe┼łou, kedy sa ├║─Źinn├í zlo┼żka metabolizuje. V─Ćaka tr├íviacim enz├Żmom, r├┤znemu pH a┬ámetabolizmu sa ─Źas┼ą podanej d├ívky nevstrebe, telo ju jednoducho nedok├í┼że vyu┼żi┼ą.┬á

U┼ż├şvate dlhodobo vitam├şn D vo forme tabliet a┬ást├íle m├íte jeho n├şzku hladinu?┬á

Rie┼íen├şm je VITAMIN D3 IBSA vo forme r├Żchlo rozpustn├ęho filmu. Sta─Ź├ş si ho polo┼żi┼ą na jazyk a za p├ír sek├║nd sa rozpust├ş bez potreby zapitia vodou. V─Ćaka patentovanej technol├│gii IBSA FilmTec┬« sa r├Żchlo vstreb├íva u┼ż v┬á├║stach, obch├ídza metaboliz├íciu pe─Źe┼łou, ─Źo zabezpe─Źuje maxim├ílne vyu┼żitie podanej d├ívky 2000 IU.

 

Pou┼żit├í literat├║ra:

ADAMI, S., ROMAGNOLI, E., CARNEVALE, V.: Italian Society for Osteoporosis, Mineral Metabolism and Bone Diseases (SIOMMMS). Linee guida su prevenzione e trattamento dellÔÇÖipovitaminosi D con colecalciferolo. Reumatismo. 2011;63(3):129-47

CARLBERG, C.,┬áHAQ, A.:┬áThe concept of the personal vitamin D response index.┬áJ Steroid Biochem Mol Biol., 2018; 175(1), s. 12 ÔÇô 17.

EBELING, P.R.,┬áADLER, R.A.,┬áJONES, G. et al. : Management of Endocrine Disease: Therapeutics of Vitamin D.┬áEur J Endocrinol,┬á2018; 12;179(5), s. 239 ÔÇô 259.

HINTZPETER, B., et al. : Higher Prevalence of Vitamin D Deficiency Is Associated with Immigrant Backround among Children and Adolescents in Germany, Journal of Nutrition, 2008; 138(8), s. 1482 ÔÇô 1490.

LIPS, P., van SCHOOR, N.M.: The effect of vitamin D on bone and osteoporosis. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2011 Aug;25(4):585-91. doi: 10.1016/j.beem.2011.05.002. PMID: 21872800.

MOUKAYED, M., GRANT, V.B. : Molecular link between vitamin D and cancer prevention. Nutrients, 2013;5(1), s. 3993 ÔÇô 4021.

PAYER, J., KILLINGER, Z. et al. : Osteopor├│za. Bratislava, Herba, 2012: 251 s.

SUNYECZ J. A.: The use of calcium and vitamin D in the management of osteoporosis. Therapeutics and clinical risk management, 2008, 4(4), 827ÔÇô836. https://doi.org/10.2147/tcrm.s3552