Vitam├şn D a slnko: V├Żhody, prevent├şvne opatrenia a ─Źo robi┼ą v zime

Vitam├şn D hr├í d├┤le┼żit├║ ├║lohu pri zdrav├Żch kostiach a zuboch. Prispieva k ─Źrevnej absorpcii v├ípnika a fosforu, podporuje tie┼ż spr├ívne fungovanie imunitn├ęho a svalov├ęho syst├ęmu. Ide o ide├ílny sp├┤sob, ako posilni┼ą imunitu pr├şrodnou formou. Ako s├║vis├ş so slnkom?

Vitam├şn D a slnko

Vitam├şn D je tie┼ż zn├ímy ako ÔÇ×slne─Źn├Ż vitam├şnÔÇť. Telo ho toti┼ż produkuje vtedy, ke─Ć slne─Źn├ę svetlo dopad├í priamo na poko┼żku. ─Żudia, ktor├ş ┼żij├║ na severnej alebo ju┼żnej pologuli od 40┬░ zemepisnej ┼í├şrky, nie s├║ po─Źas zimn├Żch mesiacov vystaven├ş dostato─Źn├ęmu mno┼żstvu UVB, ─Źo m├í za n├ísledok nedostatok vitam├şnu D.

V─Ćaka zemepisnej ┼í├şrke Slovenska a striedaniu ro─Źn├Żch obdob├ş nem├íme od okt├│bra a┼ż do apr├şla zabezpe─Źen├║ dostato─Źn├║ produkciu vitam├şnu D zo slnka. Pre─Źo? Vitam├şn D sa vtedy netvor├ş.

─îo sp├┤sobuje nedostatok produkcie vitam├şnu D?

  • Nedostatok slne─Źn├Żch l├║─Źov priamo na poko┼żke,
  • lokalita, ─Źas┼ą d┼ła, smog,
  • vek, ┼żivotn├Ż ┼ít├Żl,
  • ─Źas str├íven├Ż pobytom na slnku,
  • pou┼ż├şvanie ochrann├Żch faktorov, ktor├ę absorbuj├║ v├Ą─Ź┼íinu UVB ┼żiarenia (po─Źas leta),
  • be┼żn├Ż pobyt na slnku je v lete nedostato─Źn├Ż.

Ako sa vystavi┼ą slnku, aby sa aktivovala jeho produkcia?

Faktory, ktor├ę ovplyv┼łuj├║ tvorbu vitam├şnu D v ko┼żi, s├║ najm├Ą UVB ┼żiarenie a individu├ílne vlastnosti. Na aktiv├íciu synt├ęzy vitam├şnu D s├║ potrebn├ę ultrafialov├ę l├║─Źe UVB so ┼ípecifickou vlnovou d─║┼żkou.

Tieto l├║─Źe sa dostan├║ do atmosf├ęry, a preto s├║ exponovanej poko┼żke k dispoz├şcii len po─Źas obmedzen├ęho po─Źtu hod├şn, ktor├ę sa l├ş┼íia v z├ívislosti od ro─Źn├ęho obdobia a zemepisnej ┼í├şrky.

Na Slovensku v zimn├Żch mesiacoch podiel UVB ┼żiarenia zodpovedn├ęho za produkciu vitam├şnu D kles├í v d├┤sledku zv├Ą─Ź┼íuj├║ceho sa uhla slne─Źn├Żch l├║─Źov so Zemou. Slne─Źn├ę ┼żiarenie je tie┼ż ovplyvnen├ę poveternostn├Żmi podmienkami (najm├Ą pr├ştomnos┼ąou obla─Źnosti) a zne─Źisten├şm ovzdu┼íia, preto┼że aj n├írast oz├│novej vrstvy m├┤┼że absorbova┼ą UVB l├║─Źe.

Synt├ęza vitam├şnu D sa tie┼ż l├ş┼íi od ─Źloveka k ─Źloveku, v z├ívislosti od stavu pigment├ície poko┼żky ÔÇô t├ş, ktor├ş maj├║ tmav┼íiu poko┼żku, teda bohat┼íiu na melan├şn, s├║ schopn├ş syntetizova┼ą pri rovnakom ─Źase slnenia menej vitam├şnu D ako t├ş so svetlej┼íou poko┼żkou.

Synt├ęzu m├┤┼że ovplyvni┼ą aj vek ÔÇô star┼í├ş ─żudia, ak sa in├ę faktory nemenia, produkuj├║ a┼ż o 30 % menej vitam├şnu D ako mlad├ş ─żudia.

Zn├ş┼żi┼ą produkciu vitam├şnu D m├┤┼żu aj opa─żovacie pr├şpravky s ochrann├Żmi faktormi, ktor├ę s├║ d├┤le┼żit├ę a nevyhnutn├ę pre ochranu poko┼żky pri priamom slnen├ş.

Je d├┤le┼żit├ę uvedomi┼ą si, ┼że UVB l├║─Źe neprech├ídzaj├║ cez sklo. Vitam├şn D sa tak netvor├ş ani za oknom.

Na ─Źo si da┼ą pozor?

Hoci priame slne─Źn├ę ┼żiarenie pom├íha produkova┼ą vitam├şn D, nadmern├ę vystavovanie sa slne─Źn├ęmu ┼żiareniu m├┤┼że sp├┤sobi┼ą ak├║tne a chronick├ę nepriazniv├ę ├║─Źinky na zdravie poko┼żky, o─Ź├ş a imunitn├ęho syst├ęmu. Okrem za─Źervenania a pop├ílen├şn ko┼że m├┤┼że prispieva┼ą aj k pred─Źasn├ęmu starnutiu poko┼żky a vzniku rakoviny ko┼że.

Ke─Ć tr├ívite ─Źas na ─Źerstvom vzduchu, mus├şte by┼ą opatrn├ş. Odpor├║─Źame v├ím dodr┼żiava┼ą nieko─żko jednoduch├Żch opatren├ş:

  • V lete ─Źo najviac obmedzte priame vystavovanie sa slnku pribli┼żne v ─Źase medzi 11. a 15. hodinou. Ultrafialov├ę l├║─Źe sa m├┤┼żu dosta┼ą na poko┼żku aj v tieni. Odr├í┼żaj├║ sa od okolit├Żch povrchov (voda, piesok) alebo prech├ídzaj├║ tkaninami.
  • Ke─Ć sa expoz├şcii ned├í vyhn├║┼ą, je d├┤le┼żit├ę na poko┼żku nezakryt├║ odevom nan├í┼ía┼ą ochrann├ę opa─żovacie kr├ęmy (s ochrann├Żmi faktormi aspo┼ł SPF 15 a v ka┼żdom pr├şpade vhodn├ę pre v├í┼í fototyp) s anti-UVA a UVB slne─Źn├Żmi filtrami. Aby boli tieto produkty u┼żito─Źn├ę a ├║─Źinn├ę, musia sa pou┼ż├şva┼ą spr├ívne a v spr├ívnom mno┼żstve. Aplik├íciu opakujte ka┼żd├ę dve hodiny a e┼íte ─Źastej┼íie tam, kde doch├ídza k intenz├şvnemu poteniu alebo po k├║peli ─Źi sprche.
  • Chr├í┼łte si o─Źi pred slnkom vhodn├Żmi okuliarmi.
  • ┼ápeci├ílnu pozornos┼ą venujte de┼ąom a doj─Źat├ím. Odborn├şci vo v┼íeobecnosti neodpor├║─Źaj├║ vystavova┼ą priamemu slne─Źn├ęmu ┼żiareniu deti v prvom roku ┼żivota.

 

Pou┼żit├í literat├║ra:

CARLBERG, C.,┬áHAQ, A.:┬áThe concept of the personal vitamin D response index.┬áJ Steroid Biochem Mol Biol., 2018; 175(1), s. 12 ÔÇô 17.

HOLICK, M.F.: The vitamin D deficiency pandemic and consequences for nonskeletal health: mechanisms of action.┬áMol Aspects Med, 2008;29(6), s. 361 ÔÇô 368.

CHRISTAKOS, S., DHAWAN, P., BENN, B. et al.: Vitamin D: Molecular mechanism of action. Ann NY Acad Sci, 2007;Nov:1116, s. 340 ÔÇô 348.

LIPS, P.:┬áVitamin D physiology. Prog Biophys Mol Biol. 2006 Sep;92(1):4-8. doi: 10.1016/j.pbiomolbio.2006.02.016. Epub 2006 Feb 28. PMID: 16563471.

MAILHOT, G., WHITE, J. H.:┬áVitamin D and Immunity in Infants and Children. Nutrients. 2020 Apr 27;12(5):1233. doi: 10.3390/nu12051233. PMID: 32349265; PMCID: PMC7282029.

ROSEN, C. J., ABRAMS, S.A., ALOIA, J.F. et al.: IOM committee members respond to Endocrine Society vitamin D guideline. Clin Endocrinol Metab, 2012;97(4), s. 1146 ÔÇô 1152.